Programi Qeverisës “Rama 4”, veçanërisht në fushën e inovacionit dhe teknologjisë, bëri xhiron e botës në mediat e huaja për emërimin e një ministre me inteligjencë artificiale që do të marrë përsipër fushën e prokurimeve, për të garantuar procedura transparente dhe të pakorruptueshme.
Shqipëria është vendi i parë në botë me një ministër të tillë, por qeveria ka një listë të gjatë me synime inovative për katër vitet e ardhshme.
“Rama 4” synon të zbatojë Programin Kombëtar “Cashless Albania 2028”, për ta shndërruar vendin në një ekonomi plotësisht digjitale, ku çdo transaksion është pa para në dorë (cash), më i shpejtë dhe më transparent.
Në Programin Qeverisës 2025-2029 për Inovacionin dhe Teknologjinë ambiciet e mëdha përqendrohen në tregjet e kripto-aseteve, për të cilat qeveria synon përafrimin me rregulloret më të fundit të BE-së, për të garantuar siguri dhe transparencë në financa.
Gjithashtu, parashikohet çelja e tregut për tokenizimin e aseteve të prekshme (prona, energji, bujqësi), duke krijuar mundësi të reja investimi vendase dhe të huaja, si dhe aplikimi i “utility tokens” për pagesa të sigurta e transparente në shërbime publike si ujë, energji, transport dhe taksa.
Në lidhje me sipërmarrjen dhe biznesin qeveria synon të trefishojë fondet për startup-et dhe krijimin e inkubatorëve dhe akseleratorëve të rinj, duke fuqizuar sipërmarrësit e rinj dhe duke zgjeruar ekosistemin kombëtar të inovacionit.
Po kështu, pritet të zhvillohen instrumentet e financimit alternativ, përmes “crowdfounding” fondeve korporative dhe investimeve engjëllore (Business Angels), të mbështetura nga trajtim fiskal i dedikuar dhe kuadër ligjor i posaçëm.
Një risi do të jetë edhe vendosja e detyrimit për kërkim dhe zhvillim (R&D) për bizneset e mëdha, si mekanizëm për të nxitur inovacionin dhe konkurrueshmërinë, si dhe vendosja në funksion e sistemit “AI-Assisted Investment Matching”, që lidh automatikisht investitorët me startup-et më premtuese sipas potencialit ekonomik dhe ndikimit social.
Në viijim të këtyre iniciativave do të krijohet asistenti virtual për bizneset, për të lehtësuar integrimin në tregun evropian, duke ofruar akses në legjislacionin e BE-së, udhëzime mbi eksportet, hapjen e bizneseve dhe fondet e BE-së.
Iniciativa përtej Tiranës
Programi parashikon gjithashtu forcimin e ekosistemit të startup-eve edhe jashtë Tiranës, duke krijuar kushte zhvillimi për sipërmarrjen në qytetet e vogla dhe zonat rurale.
Në fokus, sipas dokumentit, do të jetë edhe zhvillimi i programeve për inkubatorë dhe akseleratorë me fokus në teknologjitë e gjelbra dhe transformimin dixhital, duke synuar një zhvillim të qëndrueshëm.
Qeveria do të vijojë të zgjerojmë teknoparqet në qytete të tjera të vendit, duke ofruar infrastrukturë dhe lehtësi fiskale për bizneset innovative; ndërtimin e parqeve Eko-Industriale (eficiencë energjetike, riciklim, ekonomi qarkulluese) si qendra të reja prodhimi me paga më të larta. Po kështu, synohet të krijohet rrjeti i NITTO të Zyrave të Transferimit të Teknologjisë dhe Inovacionit për lidhjen universitet–kërkim–biznes, si dhe Qendrat e Ekselencës në Nanoteknologji dhe Shkenca Biomarine për kërkim të aplikueshëm, patenta dhe vende pune të kualifikuara.
Ndërsa, sa i takon administratës publike, do të zhvillohet asistenti virtual, i cili orienton institucionet mbi përafrimin e legjislacionit dhe procesin e negociatave me BE.
Me këto iniciativa, ambicia e qeverisë është ta bëjë Shqipërinë vendin e parë në Europë që përdor inteligjencën artificiale për integrimin në BE, përmes modelit të zhvilluar nga AKSHI dhe Microsoft, duke harmonizuar legjislacionin shqiptar me atë të BE-së në vetëm 2 vite. Përkrah kësaj, do të krijohet edhe Qendrën e Rezervimit të të Dhënave (Data Recovery Center), për të garantuar sigurinë e informacionit dhe qëndrueshmërinë e sistemeve elektronike.
