Projektligji “Për kontrollet zyrtare”, tashmë në konsultim publik, i përcakton gjithashtu se si do të funksionojnë laboratorët për kryerjen e analizave, testet dhe diagnostikimet e mostrave të marra gjatë kontrolleve për sigurinë ushqimore.
Sipas dokumentit, laboratorët zyrtarë do të caktohen me urdhër të ministrit dhe do të jenë vetëm laboratorët, të cilët kanë përvojën, pajisjet dhe infrastrukturën e nevojshme për të kryer analiza ose teste ose diagnoza të mostrave; ka një numër të mjaftueshëm personeli të kualifikuar, të trajnuar dhe me përvojë; garantojnë paanshmërinë; kanë standardin EN ISO/IEC 17025 dhe janë të akredituar.
Neni 36 përcakton detyrimet që kanë laboratorët zyrtarë gjatë ushtrimit të funksioneve të tyre. Kur një analizë, test apo diagnozë e kryer mbi mostrat e marra gjatë kontrolleve zyrtare tregon rrezik për shëndetin e njerëzve, kafshëve apo bimëve, ose në rastin e OMGJ-ve dhe produkteve për mbrojtjen e bimëve edhe për mjedisin, laboratori është i detyruar të njoftojë menjëherë autoritetin kompetent që e ka caktuar për atë detyrë, si dhe, sipas rastit, organet ose personat e deleguar. Vetëm kur marrëveshjet specifike parashikojnë ndryshe, ky njoftim mund të mos bëhet menjëherë.
Gjithashtu, laboratorët zyrtarë, përfshirë laboratorin kombëtar të referencës, marrin pjesë në teste krahasuese ndërlaboratorike dhe në testet e aftësisë, për të garantuar cilësinë dhe saktësinë e analizave që kryejnë.
Në çdo rast kur kërkohet nga autoritetet, laboratorët nuk mjaftohen vetëm me paraqitjen e rezultateve, por duhet të shpjegojnë edhe metodologjinë e përdorur për çdo analizë, provë ose diagnozë, duke siguruar kështu besueshmëri dhe kontroll të plotë mbi procesin.
Auditimi dhe përjashtimet për laboratorët zyrtarë
Neni 37 i projektligjit përcakton se Ministria ka detyrimin të organizojë auditime të rregullta për laboratorët e caktuar si zyrtarë, për të siguruar që ata përmbushin kushtet dhe detyrimet ligjore. Auditimet mund të bëhen edhe sa herë që konsiderohet e nevojshme, përveç rasteve kur ato rezultojnë të panevojshme për shkak të akreditimit ekzistues. Ministri ka të drejtë të revokojë menjëherë emërtimin si laborator zyrtar të atyre që nuk plotësojnë kushtet ose nuk marrin masa korrigjuese pas gjetjeve të auditimit.
Përjashtimi nga detyrimi për akreditimin e laboratorëve
Ndërkohë, neni 38 parashikon disa përjashtime nga detyrimi i akreditimit të detyrueshëm. Ministri mund të caktojë si laboratorë zyrtarë edhe laboratorë që nuk i plotësojnë të gjitha kërkesat e akreditimit, me kusht që të jenë të specializuar vetëm për zbulimin e Trichinella në mish dhe të punojnë nën mbikëqyrjen e IPKZ ose të një laboratori zyrtar të akredituar sipas standardit EN ISO/IEC 17025, duke marrë pjesë rregullisht në testet krahasuese dhe duke arritur rezultate të kënaqshme.
Po ashtu, përjashtime lejohen edhe për laboratorët që kryejnë vetëm analiza të lidhura me aktivitete të tjera zyrtare, për sa kohë përdorin vetëm metodat e miratuara ligjërisht, punojnë nën mbikëqyrjen e autoriteteve kompetente ose laboratorëve kombëtarë të referencës, marrin pjesë në testime të rregullta krahasuese dhe zbatojnë një sistem sigurie cilësie. Megjithatë, nëse këto analiza kërkojnë konfirmim, ai duhet të kryhet nga një laborator zyrtar i akredituar. Një tjetër kusht i detyrueshëm është që laboratorët e përjashtuar nga akreditimi të jenë gjithmonë të vendosur në territorin e Republikës së Shqipërisë.
Projekligji parashikon mundësinë e dhënies së përjashtimeve të përkohshme nga detyrimi për akreditim të detyrueshëm për laboratorët zyrtarë. Në raste të veçanta, autoritetet kompetente mund të caktojnë një laborator ekzistues si laborator zyrtar edhe kur ai nuk ka akreditim për një metodë të caktuar analize, testi ose diagnoze. Kjo leje e përkohshme jepet kur metoda është një kërkesë e re ligjore, kur një metodë e përdorur pëson ndryshime që kërkojnë akreditim të ri, ose kur paraqitet një situatë emergjente apo rrezik për shëndetin e njerëzve, kafshëve, bimëve, mjedisin ose produktet OMGJ.
Ky caktim i përkohshëm është i kushtëzuar: laboratori duhet të jetë i akredituar sipas standardit EN ISO/IEC 17025 për një metodë të ngjashme, të ketë sistem sigurie cilësie që garanton rezultate të sakta dhe të punojë nën mbikëqyrjen e autoriteteve kompetente ose laboratorit kombëtar të referencës. Përjashtimi nuk mund të zgjasë më shumë se një vit dhe mund të rinovohet vetëm një herë, gjithashtu për një periudhë njëvjeçare.
