Monitorimi alternativ i cilësisë së ajrit dhe ndotjes akustike në Tiranë ka evidentuar përqendrime të larta të disa ndotësve kryesorë, të cilët përbëjnë një shqetësim serioz për shëndetin publik dhe cilësinë e mjedisit urban.
Sipas studimit të organizatës “Co-plan”, disa nga gjetjet për ndotjen e ajrit janë tepër shqetësuese.
Dioksidi i Karbonit (CO₂): Rezultatet tregojnë se disa stacione monitorimi kanë shënuar nivele të CO₂ mbi kufijtë e pranueshëm. Zonat me përqendrimet më të larta përfshijnë “Bulevardin”, “Shkollën M. Grameno” dhe “Zogu i Zi”, ku aktiviteti i dendur urban dhe trafiku kontribuojnë ndjeshëm në akumulimin e këtij ndotësi. Niveli i lartë i CO₂ është tregues i një ndotjeje të theksuar nga aktivitetet njerëzore, si përdorimi i automjeteve me djegie të brendshme dhe mungesa e hapësirave të gjelbra për thithjen dhe reduktimin e tij.
Grimcat e imëta PM₂.₅ dhe PM₁₀: Në shumicën e stacioneve të monitorimit, përqendrimet e këtyre grimcave kanë tejkaluar standardet e lejuara nga organizatat ndërkombëtare, si Organizata Botërore e Shëndetësisë. Zonat më të prekura përfshijnë arteriet kryesore të trafikut, si “Rruga e Kavajës” dhe “Zogu i Zi”, ku emetimet nga automjetet, ndërtimet dhe djegia e materialeve janë burimet kryesore të ndotjes. Prania e lartë e PM₂.₅ dhe PM₁₀ mund të shkaktojë probleme të frymëmarrjes, alergji dhe sëmundje të tjera kronike, veçanërisht te grupet e ndjeshme si fëmijët dhe të moshuarit.
Dioksidi i Azotit (NO₂): Përqendrime të larta të NO₂ janë regjistruar në zona me trafik intensiv, si “Kryqëzimi i 21 Dhjetorit” dhe “Pazari i Ri”. Ky ndotës, i lidhur ngushtë me emetimet nga automjetet dhe proceset industriale, mund të shkaktojë probleme serioze të frymëmarrjes te popullata e ekspozuar. Ekspozimi i vazhdueshëm ndaj NO₂ është i lidhur me rritjen e rasteve të astmës, bronkitit dhe sëmundjeve të tjera pulmonare.
Monitorimi ka treguar gjithashtu një rritje të ndjeshme të temperaturave në disa zona urbane, ku efekti i ishullit urban është më i dukshëm. Zonat me temperaturat më të larta janë “Kryqëzimi i 21 Dhjetorit” dhe “Zogu i Zi”, ku sipërfaqet e asfaltit dhe betonit mbajnë nxehtësinë për periudha të gjata, duke ndikuar në komoditetin termik dhe cilësinë e ajrit. Efekti i ishullit të nxehtësisë urbane jo vetëm që rrit temperaturat lokale, por gjithashtu ndikon në konsumimin më të madh të energjisë për ajrim dhe ftohje, duke përkeqësuar më tej ndikimin mjedisor.
Raporti rekomandon një plan menaxhimi të qëndrueshëm të transportit urban për Bashkinë e Tiranës. Si rrjedhojë, nevojitet një qasje e integruar në adresimin e sfidave energjitike të sektorit të banimit, duke hartuar një program për rinovimin e banesave, dhe duke stimuluar përmirësimin energjitik të tyre nëpërmjet mbështetjes financiare.
Përmirësimi i cilësisë së ajrit dhe reduktimi i ndotjes akustike mund të arrihet nëpërmjet shtimit të sipërfaqeve të gjelbra aktive, mbjelljes së bimësive autoktone që arrijnë të absorbojnë më tepër ndotës, si dhe stimulimin e fasadave të gjelbërta, apo gjelbërimit vertikal.
Ndërsa komuniteti i ndihmuar nga organizatat mjedisore, mund të kontribuojë në formë të drejtpërdrejtë në përmirësimin e situatës së ndotjes së ajrit, duke ulur gjurmën individuale të karbonit, – duke stimuluar dhe marrë pjesë në fushata “pyllëzimi” urban dhe kopshtarie urbane në nivel lagjeje. /ekofin/
