Pamje të rralla të Korçë në vitin 1917 janë publikuar së fundmi nga FM Images Albania. NË video shihet qyteti lindor 105 vite më parë, ndërkohë që pamjet fokusojnë një nga patriotët më të mëdhenj shqiptarë, Themistokli Gërmenjin.
I thjeshtë por edhe i hijshëm, me pallto, kapele republike në kokë dhe bastun, ai drejton stërvitjen e njerëzve të tij, me të cilët hyri në vitin 1916 në Korçë dhe shpalli formimin e Republikës Shqiptare të Korçës në 10 dhjetor, me dijeninë e gjeneralit francez Maurrice Sarrail.
Por kush ishte Themistokli Gërmenji?
Themistokli Gërmenji lindi në Lindi në Korçë në 1871, në një periudhë të rrezikshme kur Shqipëria pritej të sulmohej nga të katër anët e saj. Me origjinë nga fshati i Gërmenjit, i ati, ishte patriot dhe themelues i lëvizjes “Shoqëria e Zezë për Shpëtim”, i cili u vra në Thrakë.
Veprimtaria e Themistokli Gërmenjit me vëllain nis në qendrën e vilajetit, në Manastir ku hap hotelin “Liria” në fillim të vitit 1908. Përveç shërbimeve bënte dhe veprimtari kombëtare letrare, që u mbajt në hotelin e tij si dhe në organizimin e Kongresit të Manastirit.
Kur filloi Lufta Ballkanike emërohet nënprefekt në Skrapar. Me ardhjen e Princ Vidit, u bë shef policie në Korçë, ndërkohë që me ardhjen e grekëve detyrohet të shkojë në Bullgari. Në 1916 bashkëpunon me autoritetet bullgare në shërbimin e kundërzbulimit austro-hungarez, por kjo do i kushtojë shumë.
Më 8 dhjetor 1916 në krye të 200-300 vetëve hyn në Korçën e spastruar prej grekëve nga prania franceze dhe ndërmerr formimin e një këshilli administrativ dhe shpall formimin e Republikës Shqiptare të Korçës më 10 dhjetor.
Sapo erdhi në pushtet, filloi veprimtaritë për përmirësimin e jetës së qytetarëve, Hapi 60 shkolla shqipe, ndërtoi ura, stabilizoi rendin, sigurinë, gjendjen sociale, financat dhe vuri në funksion gjykatat. Megjithatë në vitin 1917 loja diplomatike ndryshon. Marrëveshjet e hapura dhe të fshehta janë shumë të shpeshta në luftën e I Botërore midis shteteve. Franca bashkëpunon me Greqinë dhe mendohet që Korça t’i lihet grekërve.
Në maj të vitit 1917, Themistokli Gërmenji akuzohet si bashkëpunues austro-hungarez dhe bullgar dhe pushkatohet. Ai u akuzua si tradhtar, gjë që Themistokli Gërmenji nuk e pranoi deri në vdekje. Për interesat e Greqisë me Francën Themistokli Gërmenji ekzekutohet me Qamil Panaritin.
Franca ka kërkuar falje në vitin 1998 për këtë figurë të shquar që luftoi pamasë në çështjet e Shqipërisë dhe të vendit të tij. Ambasadori Francez në Tiranë i asaj kohe vendosi një tufë me lule mbi varrin e tij në Korçë. Presidenti Nishani e dekoron atë pas vdekjes si patriot të shquar me Dekoratën “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”.
