Pas disa javësh bisedimesh, Ukraina dhe Shtetet e Bashkuara kanë përgatitur një plan të ri paqeje për t’i dhënë fund luftës me Rusinë. Presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky tha se plani fillestar prej 28 pikash është ripërpunuar në 20 pika, të cilin ua paraqiti gazetarëve.
Në të njëjtën kohë, është zhvilluar një plan trepalësh për garancinë e sigurisë midis Ukrainës, SHBA-së dhe Evropës, si dhe një marrëveshje dypalëshe për garancinë e sigurisë midis Ukrainës dhe SHBA-së. Një dokument tjetër midis Kievit dhe Uashingtonit përqendrohet në bashkëpunimin ekonomik dhe është përshkruar si “udhërrëfyesi për prosperitetin e Ukrainës”.
“Kemi bërë përparim të konsiderueshëm drejt finalizimit të dokumenteve”, tha Zelensky.
SHBA-të pritet t’ia dorëzojnë Moskës draftin me 20 pika më vonë, më 24 dhjetor. Nëse miratohet, dokumenti përfundimtar duhet të nënshkruhet nga udhëheqësit e Ukrainës, SHBA-së, Evropës dhe Rusisë. Ata që do të nënshkruajnë një marrëveshje të mundshme nga pala evropiane ende nuk janë vendosur.
Armëpushimi pritet të hyjë në fuqi sapo të nënshkruhet marrëveshja. Që marrëveshja të hyjë në fuqi, ajo duhet të ratifikohet nga parlamenti ukrainas dhe/ose të mbështetet nga populli i Ukrainës në një referendum që mund të zhvillohet brenda 60 ditëve.
Deri më tani, Ukraina dhe SHBA-të nuk kanë arritur një marrëveshje për dy çështje kryesore në planin e rishikuar, pikat 12 dhe 14 – kontrollin e centralit bërthamor Zaporizhzhia të pushtuar nga Rusia dhe kontrollin e rajonit Donbas, të shkatërruar nga lufta që nga viti 2014. Marrëveshja gjithashtu nuk përmend aspiratat e Ukrainës për anëtarësim në NATO.
PLANI ME 20 PIKA:
Nënshkruesit pohojnë se Ukraina është një shtet sovran.
Dokumenti përbën një marrëveshje të plotë dhe të padiskutueshme mossulmimi midis Rusisë dhe Ukrainës. Do të ngrihet një mekanizëm monitorimi për të mbikëqyrur vijën e konfliktit duke përdorur mbikëqyrje pa pilot me bazë satelitore, duke siguruar zbulimin e hershëm të shkeljeve.
Ukraina do të marrë garanci sigurie.
Madhësia e Forcave të Armatosura të Ukrainësdo të mbetet në 800,000 personel gjatë kohës së paqes.
SHBA-të, NATO-ja dhe shtetet nënshkruese evropiane do t’i ofrojnë Ukrainës garanci “të ngjashme me Nenin 5”. Zbatohen pikat e mëposhtme:
A)Nëse Rusia pushton Ukrainën, do të nisë një përgjigje e koordinuar ushtarake dhe të gjitha sanksionet globale kundër Rusisë do të rivendosen.
B)Nëse Ukraina pushton Rusinë ose hap zjarr në territorin rus pa provokim, garancitë e sigurisë do të konsiderohen të pavlefshme. Nëse Rusia hap zjarr mbi Ukrainën, garancitë e sigurisë do të hyjnë në fuqi.
C)SHBA-të do të marrin kompensim për ofrimin e garancive të sigurisë. (Kjo dispozitë është hequr.)
D)Marrëveshjet dypalëshe të sigurisë të nënshkruara më parë midis Ukrainës dhe rreth 30 vendeve do të mbeten në fuqi.
Rusia do të formalizojë qëndrimin e saj të mossulmimit ndaj Evropës dhe Ukrainës në të gjitha ligjet dhe dokumentet e nevojshme, duke i ratifikuar ato nga Duma Shtetërore e Rusisë.
Ukraina do të bëhet anëtare e BE-së në një kohë të përcaktuar qartë dhe do të marrë një akses preferencial afatshkurtër në tregun evropian.
“Që nga sot, koha e pranimit të Ukrainës është një diskutim dypalësh midis Shteteve të Bashkuara dhe Ukrainës, pa konfirmim evropian për momentin”, tha Zelensky.
“Anëtarësimi në Bashkimin Evropian është gjithashtu garancia jonë e sigurisë, dhe për këtë arsye ne duam të caktojmë një datë – kur kjo do të ndodhë. Për shembull, 2027 ose 2028.”
Ukraina do të marrë një paketë globale zhvillimi, të detajuar në një marrëveshje të veçantë, që mbulon fusha të ndryshme ekonomike:
A)Do të krijohet një fond zhvillimi për investime në industri me rritje të shpejtë, duke përfshirë teknologjinë, qendrat e të dhënave dhe inteligjencën artificiale.
B)SHBA-ja dhe kompanitë amerikane do të punojnë me Ukrainën për të investuar së bashku në restaurimin, modernizimin dhe funksionimin e infrastrukturës së gazit të Ukrainës, duke përfshirë tubacionet dhe objektet e magazinimit.
C)Do të bëhen përpjekje të përbashkëta për të rindërtuar zonat e shkatërruara nga lufta, duke u përqendruar në restaurimin dhe modernizimin e qyteteve dhe lagjeve të banimit.
D)Zhvillimi i infrastrukturës do të ketë përparësi.
E)Nxjerrja e mineraleve dhe burimeve natyrore do të zgjerohet.
F)Banka Botërore do të ofrojë një paketë të posaçme financimi për të mbështetur përshpejtimin e këtyre përpjekjeve.
G)Do të ngrihet një grup pune i nivelit të lartë, duke përfshirë emërimin e një eksperti financiar global kryesor si administrator të prosperitetit për të mbikëqyrur zbatimin e planit strategjik të rimëkëmbjes dhe prosperitetin e ardhshëm.
Do të krijohen disa fonde për të adresuar restaurimin e ekonomisë ukrainase, rindërtimin e zonave dhe rajoneve të dëmtuara, si dhe çështjet humanitare. Qëllimi është të mobilizohen 800 miliardë dollarë, kostoja e vlerësuar e dëmeve nga lufta ruse.
Ukraina do të përshpejtojë procesin e negocimit të një marrëveshjeje të tregtisë së lirë me SHBA-në.
Ukraina riafirmon angazhimin e saj për të mbetur një shtet jo-bërthamor, në përputhje me Traktatin për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore.
Kontrolli mbi Centralin Bërthamor të Zaporizhzhisë dhe restaurimi i Hidrocentralit Kakhovka.
Uashingtoni propozon që centrali bërthamor i Zaporizhzhisë të operohet bashkërisht nga Ukraina, Rusia dhe SHBA-të, me secilin vend që kontrollon 33% dhe SHBA-të që shërbejnë si mbikëqyrësi kryesor i stacionit.
Ukraina kundërshton kontrollin rus mbi termocentralin. Kievi propozon që termocentrali të menaxhohet nga një sipërmarrje e përbashkët e përbërë nga SHBA-të dhe Ukraina, ku 50% e energjisë elektrike të gjeneruar do të shkojë në territoret e kontrolluara nga Ukraina, ndërsa SHBA-të përcaktojnë shpërndarjen e 50% tjetër.
“Ne besojmë se që e gjithë kjo të ndodhë dhe të funksionojë në mënyrë të sigurt, Centrali Bërthamor i Zaporizhzhisë, qyteti i Enerhodarit dhe Hidrocentrali Kakhovka duhet të çmilitarizohen, sepse aktualisht atje ka trupa ruse dhe luftë, dhe nuk ka nivelin e nevojshëm të sigurisë”, tha Zelensky.
Ukraina dhe Rusia do të prezantojnë kurse shkollore që promovojnë mirëkuptimin dhe tolerancën e kulturave të ndryshme, luftojnë racizmin dhe paragjykimet. Ukraina do të miratojë rregullat e BE-së mbi tolerancën fetare dhe mbrojtjen e gjuhëve të pakicave.
Në rajonet Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhiadhe Kherson, vija e pozicioneve ushtarake në datën e nënshkrimit do të njihet si vija e frontit de facto.
A)Të përcaktojë lëvizjet e trupave të nevojshme për t’i dhënë fund luftës dhe për të krijuar “zona të lira ekonomike” të mundshme, me Rusinë që tërheq trupat e saj nga këto zona.
B)Rusia duhet të tërheqë trupat e saj nga pjesët e pushtuara të rajoneve të Dnipropetrovskut, Mikolajvit, Sumit dhe Kharkivit që marrëveshja të hyjë në fuqi.
C)Forcat ndërkombëtare do të vendosen përgjatë vijës së frontit për të monitoruar zbatimin e marrëveshjes.
D)Palët bien dakord të ndjekin rregullat dhe detyrimet e vendosura nga Konventat e Gjenevës të vitit 1949 dhe protokollet e tyre shtesë, duke përfshirë të drejtat universale të njeriut.
“Pra, jemi në një situatë ku rusët duan që ne të tërhiqemi nga rajoni i Donetskut, ndërsa amerikanët po përpiqen të gjejnë një mënyrë që ne të mos tërhiqemi sepse jemi kundër tërheqjes”, tha Zelensky.
“Ata po kërkojnë një zonë të demilitarizuar ose një zonë të lirë ekonomike, që do të thotë një format që mund t’i kënaqë të dyja palët. Ne e konsiderojmë një zonë të lirë ekonomike si një mundësi të mundshme për një shtet sovran që të zgjedhë një rrugë të tillë. Ne luftuam për një fjalë të vetme – ‘potencial’. Ne besojmë se zona të tilla të mundshme ekonomike mund të ekzistojnë”, shtoi ai.
“Ne po themi: nëse përfshihen të gjitha rajonet dhe nëse mbetemi aty ku jemi, atëherë do të arrijmë një marrëveshje. Kjo është arsyeja pse këtu thuhet ‘zona potenciale’. Por nëse nuk biem dakord të ‘mbetemi aty ku jemi’, ka dy mundësi: ose lufta vazhdon, ose diçka do të duhet të vendoset në lidhje me të gjitha zonat potenciale ekonomike.”
Rusia dhe Ukraina zotohen të përmbahen nga përdorimi i forcës për të ndryshuar marrëveshjet territoriale dhe do të zgjidhin çdo mosmarrëveshje me mjete diplomatike.
Rusia nuk do të pengojë përdorimin e lumit Dnieper dhe Detit të Zi nga Ukraina për qëllime tregtare. Një marrëveshje e veçantë detare do të sigurojë lirinë e lundrimit dhe transportit, me çmilitarizimin e Kinburn Spit të pushtuar nga Rusia.
Ngritja e një komiteti humanitar që do të sigurojë sa vijon:
A)Shkëmbim i të burgosurve të gjithë për të gjithë.
B)Të gjithë civilët e ndaluar, përfshirë fëmijët dhe të burgosurit politikë, do të lirohen.
C)Do të ndërmerren veprime për të adresuar problemet dhe për të lehtësuar vuajtjet e viktimave të konfliktit.
Ukraina duhet të mbajë zgjedhje presidencialesa më shpejt të jetë e mundur pas nënshkrimit të marrëveshjes.
Marrëveshja do të jetë ligjërisht e detyrueshme. Zbatimi i saj do të monitorohet nga Këshilli i Paqes, i kryesuar nga Trump. Ukraina, Evropa, NATO, Rusia dhe SHBA-të do të jenë pjesë e këtij procesi. Shkeljet do të çojnë në sanksione.
Armëpushimi do të hyjë në fuqi menjëherë sapo të gjitha palët të bien dakord për marrëveshjen.
